ترامپ پس از ۴ بار «چوپان دروغگو» بازی درآوردن، ضرب‌الاجل مذاکره را به یک محصول تبدیل کرد

ساعت ۸ صبح ۸ آوریل به وقت پکن، ترامپ در «تروث سوشال» جمله‌ای را نوشت که بارها توسط رسانه‌های بزرگ نقل شد: «امشب یک تمدن کامل ناپدید خواهد شد و هرگز باز نخواهد گشت.» تقریباً در همان ساعت، در صفحه معاملات خارج از وقت نیویورک، قیمت نفت خام برنت از ۱۰۹.۲۷ دلار به ۱۰۷ دلار سقوط کرد، گویی دکمه بازنشانی فشرده شده باشد.

این چهارمین «هشدار نهایی» ترامپ به ایران در ۳۰ روز گذشته است و چهارمین باری است که او در لحظه ضرب‌الاجل از آن عقب‌نشینی می‌کند.

در ۲۱ مارس، او ابتدا تهدید کرد که «تنگه هرمز را ظرف ۴۸ ساعت بازگشایی می‌کند یا تمام تأسیسات نفتی را منفجر خواهد کرد»، اما این کار را نکرد؛

در ۵ آوریل، او ضرب‌الاجل را تا ساعت ۸ شب تمدید کرد، اما باز هم کاری نکرد؛

در ۶ آوریل، ۲۴ ساعت دیگر تمدید کرد، اما باز هم خبری نشد؛

در ۷ آوریل ساعت ۸ شب به وقت شرقی، تهدید به «صاف کردن تمام پل‌ها و نیروگاه‌ها» ارتقا یافت و با عبارت «یک تمدن کامل ناپدید خواهد شد» همراه شد، اما باز هم اتفاقی نیفتاد.

در عوض، یک توافق آتش‌بس دو هفته‌ای و یک بلیت هواپیما به مقصد اسلام‌آباد در روز جمعه حاصل شد. عراقچی، وزیر امور خارجه ایران در شبکه اجتماعی X نوشت: «طی دو هفته آینده، عبور ایمن از تنگه هرمز از طریق هماهنگی با نیروهای مسلح ایران و با در نظر گرفتن محدودیت‌های فنی محقق خواهد شد.» تهران همزمان اعلام «پیروزی» کرد.

چهار ضرب‌الاجل، چهار تمدید. این رویداد به خودی خود یکی از پدیده‌های قابل‌تأمل در خاورمیانه کنونی است. افکار عمومی در حال حاضر عمدتاً این شب را در دو مسیر اینرسی بررسی می‌کنند؛ یکی آن را یک نمایش دیپلماتیک دیگر و چهارمین بار «چوپان دروغگو» می‌داند و دیگری آن را فرصتی برای معامله در بازار نفت می‌بیند که نوسان برنت بین ۱۰۹ و ۱۰۷ دلار را تماشا می‌کند. هر دو دیدگاه اشتباه نیستند، اما هر دو از یک پرسش تندتر طفره می‌روند: اگر هشدار نهایی هر بار شکست می‌خورد، پس واقعاً چه کسی را می‌ترساند؟

پاسخ ممکن است این باشد که از همان ابتدا موضوع اصلاً بازدارندگی نبوده است.

بازدارندگی یک ویژگی فیزیکی اساسی دارد: اعتبار سیگنال با گذشت زمان کاهش می‌یابد. یک بار می‌گویید «امشب حمله می‌کنیم» و نمی‌کنید، دفعه بعد بازار آن را نادیده می‌گیرد، بار سوم متحدان شک می‌کنند، بار چهارم دشمن کاملاً آن را نادیده می‌گیرد. اما در ۳۰ روز گذشته، برعکس این اتفاق افتاده است: هر بار که ضرب‌الاجل می‌رسد و حمله‌ای صورت نمی‌گیرد، لحن تهدید بعدی سنگین‌تر می‌شود، واکنش‌های بازار شدیدتر می‌شود و تراشه‌های روی میز مذاکره بالاتر می‌روند. از «منفجر کردن میادین نفتی در ۴۸ ساعت» تا «صاف کردن پل‌ها و نیروگاه‌ها» و تا «یک تمدن کامل ناپدید خواهد شد»، خودِ تهدید دچار تورم شده است.

به نظر می‌رسد ترامپ به جای استفاده از ضرب‌الاجل برای فشار بر ایران جهت امتیازگیری، از آن برای تعیین سرعت چرخه اخبار بین‌المللی و بازار جهانی انرژی استفاده می‌کند. خودِ ضرب‌الاجل محصول است، نه وسیله. هدف آن تغییر رفتار تهران نیست، بلکه تحمیل یک ریتم قابل پیش‌بینی بر کل سیستم ژئوپلیتیک-مالی است تا صندوق‌های تأمینی، معامله‌گران نفت، متحدان خاورمیانه‌ای، اسرائیل و حتی خود ایران را وادار کند با شمارش معکوس او حرکت کنند. هر بار که شمارش معکوس به صفر می‌رسد، این یک شکست نیست، بلکه فشردن دکمه بازنشانی برای ورود به چرخه بعدی است.

در طول ماه مارس، نفت خام برنت حدود ۵۵ درصد افزایش یافت که بزرگترین رشد ماهانه از زمان تولد این قرارداد در سال ۱۹۸۸ بود. گلدمن ساکس تخمین زد که حداقل ۱۴ دلار از این افزایش، «حق بیمه جنگی» خالص بوده که مربوط به ریسک نهایی بسته شدن کامل تنگه هرمز است. قیمت‌ها تا پایان مارس به ۱۲۰ دلار نزدیک شد و سپس پس از یک «پیشرفت دیپلماتیک» در اواخر ۳۱ مارس، به سرعت در آغاز معاملات ۱ آوریل به حدود ۱۰۱ دلار بازگشت.

متعاقباً، اولین «اولتیماتوم ۴۸ ساعته» ترامپ قیمت را دوباره بالا برد و با سه جهش در ۵، ۶ و ۷ آوریل، هر بار قبل از ضرب‌الاجل‌های مربوطه، یک سقف قیمتی ایجاد کرد. در ۷ آوریل، برنت در معاملات روزانه به ۱۱۱.۵۱ دلار و WTI به ۱۱۵.۸۶ دلار رسید. پس از اینکه ترامپ در لحظه ضرب‌الاجل تمدید را اعلام کرد، برنت به سرعت در معاملات خارج از وقت به ۱۰۷ دلار بازگشت. جهش، عقب‌نشینی، جهش، عقب‌نشینی؛ این موج بیش از یک بار در ۶ هفته گذشته تکرار شده است.

این الگوی رفتاری در سال ۲۰۲۶ ظهور نکرد. نمونه اولیه آن ۷ سال پیش به طور کامل اجرا شده بود.

در ۲۰ ژوئن ۲۰۱۹، سپاه پاسداران ایران یک پهپاد «گلوبال هاوک» آمریکا را بر فراز تنگه هرمز سرنگون کرد. ترامپ در کاخ سفید گزارش نظامی دریافت کرد و حملات دقیق به سه سایت راداری و موشکی ایران را تأیید کرد. هواپیماها در آسمان بودند و کشتی‌ها در موقعیت قرار داشتند. به قول خودش، ارتش آمریکا «مسلح و آماده» بود. سپس، ۱۰ دقیقه قبل از حمله، او یک سوال نهایی پرسید: چند نفر کشته خواهند شد؟ پاسخ ژنرال ۱۵۰ نفر بود. ترامپ گفت این تعداد با سرنگونی یک پهپاد نامتناسب است و دستور لغو حمله را صادر کرد.

جهان ۴۸ ساعت زمان نیاز داشت تا این رویداد را هضم کند. بازها از فقدان قاطعیت او انتقاد کردند، کبوترها عقلانیت خویشتندارانه او را ستودند و رسانه‌ها بحث کردند که آیا آن ۱۰ دقیقه واقعی بوده یا خیر. اما همه این واکنش‌ها با این رویداد به عنوان یک تصمیم احساسی یک‌باره برخورد کردند، بدون اینکه متوجه شوند این یک روش‌شناسی است؛ راهی برای دستکاری انتظارات رقبا و ساعت‌های سیاسی داخلی با استفاده از چرخه «تهدید-عقب‌نشینی-قیمت‌گذاری مجدد».

هفت سال بعد، همان روش‌شناسی در میدان نبرد واقعی که شش هفته در آتش جنگ سوخته بود، دوباره استفاده شد؛ برنت به ۱۲۰ دلار رسیده بود و ۲۰ درصد از جریان نفت جهانی نیمه‌تعطیل بود. تنها تفاوت در مقیاس و سرعت بود: آن زمان یک عقب‌نشینی، امسال چهار عقب‌نشینی؛ هدف آن زمان یک پهپاد بود، امسال یک تمدن کامل است.

تصویر مناسب دیگر از آسیای شمال شرقی می‌آید. در اوت ۲۰۱۷، ترامپ به کره شمالی در مورد «آتش و خشمی که جهان هرگز ندیده» هشدار داد و در سپتامبر همان سال آن را به «مرد موشکی» و «نابودی کامل» ارتقا داد. سپس در مارس ۲۰۱۸، او ناگهان با دیدار با کیم جونگ اون موافقت کرد، در اجلاس سنگاپور در ژوئن دست دادند، در فوریه ۲۰۱۹ در هانوی ملاقات کردند، سپس در ژوئن ۲۰۱۹ در پانمونجوم، جایی که در خط مرزی نظامی دست دادند و ترامپ از آن خط بتنی عبور کرد تا اولین رئیس‌جمهور مستقر آمریکا باشد که پا به کره شمالی می‌گذارد. از آتش و خشم تا دست دادن تاریخی، تنها ۱۰ ماه گذشت.

نه جنگی در کار بود، نه پیشرفت اساسی در تحریم‌ها و نه حتی کاهش قابل توجهی در توانمندی‌های هسته‌ای کره شمالی. آنچه دیدیم یک رقص چهار مرحله‌ای بود که دو بار به طور کامل تکرار شد: حداکثر تهدید، لبه پرتگاه، آغاز مذاکرات و یک اوج آیینی. هر مرحله در این میان توسط رسانه‌ها و بازارها به عنوان یک رویداد مستقل تلقی می‌شد و قیمت‌گذاری هر مرحله توسط مرحله بعدی بازنشانی می‌شد.

ایران امروز در کجای این رقص قرار دارد؟ پاسخ این است: آتش‌بس دو هفته‌ای + مذاکرات در اسلام‌آباد ≈ آستانه اجلاس سنگاپور در آن زمان. اگر بخواهید جدول زمانی هسته‌ای کره شمالی را در اینجا پیاده کنید، گام بعدی یک دیدار تشریفاتی بسیار مورد انتظار خواهد بود، احتمالاً در اسلام‌آباد، شاید در مسقط، یا حتی به صورت نمادین در مرزی مانند پانمونجوم. پس از مراسم، پیشرفت اساسی نزدیک به صفر خواهد بود، اما توجه جهانی، نوسانات نفت و دستور کار سیاسی داخلی آمریکا همگی به شمارش معکوس بعدی بازنشانی خواهند شد.